ASTIGARRAGAko
Udala

Astigarragako Udalaren lehentasunetako bat etxebizitza politikan eragitea da. Etxebizitzarena arazo larria bihurtu da azken urteotan, eta Astigarragaren kasuan bereziki agerikoa da Donostialdeko eremuan egoteak areagotu egiten duela presio hori. Udalak konpromisoa hartu du etxebizitzaren arazoari heltzeko eta politika eraginkorra garatzeko neurriak hartzeko, eta ildo horretan ahalegin berezia egiten ari da. 2024ko abenduan hartu berri diren neurriak horren adierazle dira, hala nola, Eusko Jaurlaritzari hiri tentsionatu izendatzeko eskaera luzatzea edo alokairurako dirulaguntzak martxan jartzea.

Hiri tentsionatua izendatzeko eskaera

Eusko Jaurlaritzari Datu demografikoek, sozioekonomikoek eta etxebizitzaren erabilera datuek aditzera ematen dute Astigarragako etxebizitza parkea azken urteetan presio handia jasaten ari dela. Etxebizitza eskaria oso handia izan da Donostiak eskualdean duen eraginarengatik, bai prezioan gorakadan zein eskaeraren areagotzearekin.

Horregatik, Astigarragak hiri tentsionatuko eremu izendatzeko prozedurari ekin zion. Horretarako, legeak zehaztutako diagnostikoa, justifikazio-memoria eta ekintza plana idatzi ditu. Diagnostikoak argi utzi du Astigarragak hiri tentsionatu izendatzeko baldintzak betetzen dituela: batetik, etxebizitza ordaintzeko herritarrek egin behar duten ahalegin ekonomikoa. Izan ere, udalerriko familia batek batez beste bere diru sarreren %31,2a bideratzen du etxebizitza gastuetara eta irizpideak %30 gainditzea eskatzen du. Bestetik, alokairu-errentaren hazkundea 2017-2022an %23,1ekoa izan da, KPIren hazkundea baino 9,1 puntu handiagoa. Datu horrek ere udalerriak tentsio eremu izendatzeko irizpidea betetzen duela berresten du.

Eremu tentsionatuaren izendapanarekin hainbat abantaila izango dituzte alokairu-kontratuak dituzten maizterrek:

• Kontratua urtero (3 urtera arte) luzatzeko aukera, indarrean dagoen kontratuaren baldintza berberetan.
• Alokairuaren prezioa mugatuko da kontratu berrietan: kontratu berriak ezingo du gainditu egindako azken kontratuaren errenta. Legeriaren arabera kontratuak % 10 igo daitezke, 10 urtetik gorako alokairuetan, edo etxebizitzaren birgaitzearekin, energia-eraginkortasunarekin eta/edo irisgarritasunarekin lotutako hobekuntzak egin badira.
• Azken 5 urteetan alokatuta egon ez diren etxebizitzetan alokatzeko kontratu berrien prezioa mugatu egingo da. Prezioari aplika dakiokeen gehieneko muga erreferentziako prezioen indizeen sistemak zehaztuko du.
• Kontratu berrien alokairuaren prezioa mugatu egiten da jabea edukitzaile handia denean (5 etxebizitza edo gehiago dituenean). Prezioari aplika dakiokeen gehieneko muga erreferentziako prezioen indizeen sistemak zehaztuko du.

Diagnostikoa

Diagnostikoak beste hainbat ondorio azaleratu ditu. Hurrengoak aipagarrienak:

• 2000-2024 epealdian, hazkunde demografikoa %125,9koa izan da, 3.435 biztanle izatetik 7.761 biztanle izatera pasa gara.
• Biztanleen %92,3a hirigunean bizi da, hau da, udalerriko azalera osoaren %24,3an.
• Astigarragan guztira 3.362 etxebizitza daude.
• Etxebizitzan bizi diren pertsonen batez besteko kopurua murriztu egin da, 2009ko 2,77tik izatetik 2024ko 2,53ra izatera arte. Eta pertsona bakarra bizi den etxebizitzen kopurua handia da, 822koa. Datu hauek kontuan hartuta, gaur egun, pertsona kopuru berdinarentzat duela urte batzuk baino etxebizitza gehiago behar dira, eta ondorioz, etxebizitza-parkearen gaineko presioa handitu egin da.
• Emantzipazio adinari dagokionez, kontuan hartuta 18-34 urte bitarteko biztanlerian oinarrituta kalkulatzen dela, 18-34 urte bitarteko 1.260 gaztetatik 569 daude emantipatuta, hau da, %45,2a. Hortaz, Astigarragako emantzipatutako gazteen ehunekoa Gipuzkoakoaren (%35,0) eta EAEko balioa (%37,0) baino nabarmen handiagoa da.
• Astigarragako familia-errenta erabilgarria (42.016€) Donostialdekoa (41.033€), Gipuzkoakoa (40.706€) eta EAEkoa (39.030€) baino handiagoa da. Hala ere, genero arrakala nabarmena da: generoaren arabera familia-errenta erabilgarriaren diferentzia 13 puntu murriztu bada ere, aldeak 15 puntukoa izaten jarraitzen du. Astigarragan emakumea familia-errentaren hartzaile nagusia dutenen batez bestekoa (37.746€), gizonena (44.404€) baino %15 txikiagoa da (6.658€ gutxiago).
• Etxebizitza parkea erreferentziazko eremuetan baino berriagoak (30,4 urte) eta azalera handiagokoak dira (89,3 m2). Ezaugarri horiek etxebizitzaren erosketa edo alokairu prezioa garestitzen dute ezinbestean.
• Inor erroldatuta ez duten etxebizitzak 196 dira (%6), EAEko zein Gipuzkoako indizearen azpitik. Landa giroko auzoak dira etxebizitza hutsen indize handiena dutenak.
• Etxebide erregistroan 1.090 eskaera aktibo daude inskribatuta (mila biztanleko 140,4 eskaera) baina horietatik %82,8a udalerritik kanpo erroldatutako pertsonenak dira. Beraz, errealitaten, mila biztanleko 24,2 eskaera lirateke. Datuari erreparatuta, esan daiteke Astigarragak bizilekurako helburu izaten jarraitzen duela lurraldeko biztanleentzat.
• Alokairuan, etxebizitzen %12,9 daude, 391 etxebizitza guztira.
• 2016ean bataz besteko alokairu errenta 698,1€ izatetik 2023an 878,9€ izatera igaro da, %25,9ko igoera.
• Astigarragan 279 etxebizitza babestu daude, hau da, etxebizitza parke osoaren %8,3 besterik ez. Prezio kontzertatuko etxebizitzak 120 dira (%3,5). Alokairu sozialean dauden etxebizitza kopurua (udalaren jabegokoak denak, Eusko Jaurlaritzak ez du bat bera ere) 22koa da (%0,65koa da).

Ikus diagnostikoa osorik

Ekintza-plana

Diagnostikoan azaldutako datuekin, udalak, ekintza-plan bat idatzi du, ardatz desberdinetan banatutako 29 neurriekin: alokairu eskuragarria sustatzea, bizitegi eraikinen parkea eta hiri berroneratzea, alokairuko prestazioen eta dirulaguntza sistema eta gobernantza eta erakundeen koordinazioa. Ekintza aipagarrienetan hauek aipatu daitezke:

• HAPOren berrikuspenean, alokairu babestuko etxebizitzak eraiki ahal izateko lur-sailak aurreikustea.
• Kontuan hartuta etxebizitza bat eskatzen duten pertsonen %66 inguru pertsona bakarreko familia unitateak direla, tipologia, tamaina, txikiagoko etxebizitzak aurreikustea, ez baita berdina 3 logeletako etxebizitza bat alokatzea edo logela batekoa.
• Zuzkidurako etxebizitzak sustatzea: etxebizitza tipologia honen helburua epe baterako etxebizitza beharra duten kolektiboei irtenbide ematea da, edota behar bereziak dituzten kolektiboentzako bizitegi alternatibak eskaintzea.
• Baserrien birgaitzea sustatu, neurri fiskalak aplikatuz eta araudi urbanistikoa egokituz eguneratze eta eraberritzeak errazteko. • Alokairua ordaintzeko udal-dirulaguntzak areagotzea, gazteentzako zein familia mota desberdinetarako.
• Ekainaren 8ko 149/2021 dekretuak, jenderik gabeko etxebizitzei eta etxebizitzaren funtzio soziala betetzeko neurriei buruzkoa, etxebizitza hutsei kanona aplikatzea ahalbidetzen du eta beraz, hori martxan jartzea proposatzen da.
• HAPOren berrikuspenean alokairu turistikoa debekatuko da.
• Apurka-apurka bada ere, lurzoru eskubide egoeran dauden etxebizitzak eskuratzea eta horretarako finantza-tresnak topatzea.

Ikus ekintza-plana osorik

Abenduko Tokiko Gobernu Batzarrean, Astigarragako Udalak Eusko Jaurlaritzari Astigarraga hiri tentsionatu izendatzeko eskatzea onartu zuen.

Aplikazioa kudeaketarako

Udalak martxan jarri duen beste neurrietako bat, herriko etxebizitza parkearen egoera kudeatzeko aplikazio bat diseinatzea izan da. Aplikazio honi esker udalak Astigarragako etxebizitza guztiei buruzko hainbat informazio izango diru eskuragarri modu errazean: etxeen eraikitze urtea, igogailua duten ala ez, etxebizitza bloke edo auzo batean bizi den herritarren bataz besteko adina...

Gainera, aplikazio honi esker, 149/2021 dekretuak aurreikusten duen etxe hutsentzako kanona aplikatzeko informazio osatua eskainiko du.

Alokairurako dirulaguntzen deialdia zabaldu da lehenengoz

Astigarragako biztanleriaren hazkunde nabarmenarekin, biztanleriaren egitura ere aldatu egin da, gaztetuz. Gazteak herrian errotzea eta emantzipatzea garrantzitsua da Udalarentzat. Horrela, aurten lehen aldiz, Udalak atera dituen alokairurako laguntzak kolektibo horri bideratu zaizkio; dirulaguntzaren onuradunak 18 eta 35 urte bitarteko astigartarrak dira.

Helburua da adin tarte horretan dauden astigartarrei alokairuaren ordainketa erraztea, betiere beste erakunde batzuek eskaintzen dituzten laguntzak jasotzeko eskubiderik ez badute.

Laguntzak eskatzeko, 2024ko urtarrilaren 1etik abenduaren 31ra bitarteko alokairu-gastuak aurkeztu ahal izango dira. Herriko alokairuko etxeen hileko batez bestekoa 878 eurokoa da, eta kopuru hori aintzat hartuta, hileko 850 euroko edo gutxiagoko alokairuak diruz lagunduko dira. Dirulaguntzaren zenbatekoa eskatzailearen errentaren arabera zehaztuko da, gehienez 300 euro hilean. Dirulaguntza hauek bideratzeko Udalak 30.000 euro aurreikusi ditu.

Dirulaguntzak ematen direnean, Udalaren asmoa balorazio bat egitea da, markatutako irizpideak egokiak izan diren ala ez ikusi eta beharrezko egokitzapenak bideratzeko. Horrekin batera, Udalaren asmoa da datozen urteetan dirulaguntzen deialdi honek beste ildo batzuk izatea, astigartarren beste adin-tarte eta familia-mota desberdinak integratzeko.

Etxebizitza turistikoen jarduerari buruzko idatzia

Etxebizitzaren arloan bada Udalak duen beste kezka bat, Donostiatik gertu dagoenez, Astigarragan gero eta interes handiagoa dagoela bizitegi-etxebizitzak erabilera turistikora bideratzeko. Une honetan, Udala urratsak ematen ari da Hiri Antolamenduko Plan Orokorra (HAPO) aldatzeko, eta Plan Orokor berrian erabilera hori arautu eta mugatu nahi da Astigarragan. Hala ere, Astigarragako Udalak egin ditzakeen esku-hartzeez gain, jabeen erkidegoen batzarrek mekanismo juridikoak ere badituzte beren komunitatean erabilera hori kontrolatzeko. Horregatik, Udalak erabaki du idatzi bat bidaltzea etxeetako komunitateei, hori guztia zehatz-mehatz azaltzeko, jakin dezaten beraiek ere erabaki dezaketela pisu turistikoek jarduera bere komunitatean debekatzea.

Ikus etxebizitza turistikoen jarduerari buruzko idatzia